Akaryakıt piyasasında gözler yeniden pompaya çevrildi. Brent petrol varil fiyatı 99,67 doları test ederek 7 haftanın zirvesine yöneldi. Psikolojik 100 dolar eşiği konuşulmaya başlandı. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile İran arasındaki çatışmaların yeniden tırmanması arz endişesini büyüttü. Geçtiğimiz günlerde motorine 7 lira 72 kuruş benzine 2 lira 48 kuruş zam gelmişti.
Petrol ürünleri fiyatları İstanbul Avrupa Yakasında benzin 76,92 motorin 88,89 LPG 34,99 lira olarak görülüyor. Anadolu Yakasında benzin 76,78 motorin 88,75 LPG 34,39 lira. Ankara da benzin 77,89 motorin 90,02 LPG 35,09 lira. İzmir de benzin 78,17 motorin 90,29 LPG 34,99 lira. Goldman Sachs analisti Daan Struyven 120 dolar riskine işaret etti. Makalede arz gelişmeleri güncel pompalar olası yansımalar ve alınabilecek önlemler ele alınacaktır. Uluslararası gerilimlerin yurt içi yakıt etiketine geçişi hızlanmaktadır.
Petroldeki yükselişin arkasındaki jeopolitik gelişmeler
ABD İran gerilimi yaklaşık bir ay durulmuşken son 1,5 haftada yeniden alevlendi. Washington ekonomik baskıya yönelmişken askeri hamleler geri döndü. Körfez de bir savaş gemisine yönelik füze girişimine karşılık Harg Adası yakınlarında 5 ham petrol tankeri imha edildi. Dört tankerin isabet aldığı bildirildi. Bu gelişme arz kaybı beklentisini güçlendirdi. Piyasalar 100 dolar eşiğini test etti.
Yemen de Suudi Arabistan destekli güçler Husilere karşı taarruza geçti. Yerleşimler ele geçirildi. Husiler ARAMCO rafinerilerine füze gönderdi. Üretim durakladı. Hürmüz Boğazı çevresi gece boyunca hareketli kaldı. Devrim Muhafızları Ürdün ve Kuveyt teki üsleri hedef aldı. Misket mühimmatı kullanıldığı iddia edildi. Kritik geçiş yolundaki risk primi yükseldi.
Akaryakıt maliyetinin ham petrol fiyatına doğrudan bağlı olduğu bilinir. Rafineri marjları navlun ve kur da eklenir. Varil fiyatının 100 dolara yaklaşması pompa etiketini yukarı iter. Önceki zamlar henüz sindirilmeden yeni sinyal gelmesi sürücüleri tedirgin eder. Nakliye sektörü maliyeti hemen yansıtır. Zincirleme etki perakendeye kadar iner.
Goldman Sachs Küresel Emtia Araştırmaları birimi 120 dolar senaryosunu masaya koydu. Yedinci ayına giren çatışmanın son tırmanışı ve gemi saldırılarının yoğunlaşması gerekçe gösterildi. Analistler risk priminin kalıcı olabileceğini belirtti. Stok verileri ve OPEC artı üretimi de izleniyor. Arz şoku fiyatı hızlı yükseltir. Talep tarafı ise büyüme görünümüne bağlı kalır.
Sektörel olarak lojistik firmaları navlun tarifelerini güncellemek zorunda kalır. Gıda ve temel tüketim ürünlerinde taşıma payı artar. Belediye otobüs ve dolmuş hatlarında maliyet baskısı oluşur. Çiftçiler mazot giderini ürün fiyatına yansıtır. Sanayi kuruluşları enerji kalemini revize eder. Bu yayılma enflasyonist etki doğurur.
Güncel pompa fiyatları ve son zamların etkisi
İstanbul Avrupa Yakasında benzin 76,92 lira motorin 88,89 lira LPG 34,99 lira düzeyindedir. Anadolu Yakasında küçük farklarla benzer tablo vardır. Ankara ve İzmir de motorin 90 liranın üzerine çıkmıştır. LPG 35 lira civarında seyretmektedir. Bu seviyeler bir önceki haftaya göre belirgin yüksektir. 50 litrelik depo hesabı hızla değişmektedir.
Geçtiğimiz günlerde motorine 7 lira 72 kuruş benzine 2 lira 48 kuruş zam yansımıştı. Motorindeki artış oranı benzine göre daha sert oldu. Ticari araç filoları bu farkı hemen hissetti. Taksi ve kamyon işletmeleri günlük ciro hesaplarını yeniledi. Bireysel sürücüler yol planlarını kısaltmaya başladı. Toplu taşıma alternatifleri yeniden değerlendirildi.
Yakıt türleri arasında motorin ağırlığı ticari hayatta daha yüksektir. Bu nedenle 7 lira 72 kuruşluk artış üretim ve dağıtım zincirini etkiler. Benzinli araç sahibi bireysel kullanıcı ise 2 lira 48 kuruşluk farkı depo başına hisseder. LPG kullanıcıları görece daha düşük etiket görür. Ancak tüm kalemler aynı yönde hareket etmektedir. İstisna kalmamıştır.
Şehirler arası fiyat farkı dağıtım maliyeti ve rekabetten doğar. İzmir ve Ankara da motorin 90 liranın üzerine çıkmıştır. İstanbul görece bir miktar geridedir. Bu fark uzun yol yapanlar için rota kararını etkiler. İstasyon zincirleri kendi kampanyalarını sınırlı tutmaktadır. Büyük hacimli alımlarda bile indirim payı daralmıştır.
Sürücüler depo doldurma sıklığını azaltma eğilimindedir. Yarım depo ile idare etme davranışı artmıştır. Bu davranış istasyon cirosunu da etkiler. Nakit akışı planları değişir. Küçük işletmeler kredi kartı komisyonunu daha dikkatli hesaplar. Pompa kuyrukları psikolojik olarak da uzar.
Olası yeni zammın bütçelere yansıması
Petrol 100 doları kalıcı geçerse yeni zam kaçınılmaz görünür. Kur tarafındaki zayıf seyir geçişkenliği artırır. ÖTV ve KDV matrahı yükselen taban üzerinden hesaplanır. Litrelik fark depo hacmiyle çarpılınca ciddi tutar çıkar. 50 litrelik depo için her 2 liralık zam 100 lira ekstra demektir. Aile bütçesinde bu kalem görünür hale gelir.
Akaryakıt gideri sabit gelirli hanelerde esnek olmayan kalemlerdendir. İşe gidiş geliş zorunluluğu devam eder. Toplu taşıma ağı her semtte yeterli değildir. Bu nedenle özel araç kullanımı sürmektedir. Zam geldikçe tasarruf alanı daralır. Diğer harcama gruplarından kısıntı yapılır. Gıda ve fatura kalemleri de aynı dönemde baskı altındadır.
Ticari araç sahipleri fiyat tarifesini güncellemek zorunda kalır. Nakliye sözleşmelerinde akaryakıt farkı maddesi devreye girer. Küçük esnaf bu farkı müşteriye yansıtmakta zorlanır. Rekabet fiyat tutmayı gerektirir. Kar marjı incelir. Bazı hatlar kârlılığını yitirebilir. Sektörde konsolidasyon baskısı artar.
Tarım kesimi mazot desteğinin yeterli olup olmadığını sorgular. Hasat döneminde yoğun kullanım maliyeti yükseltir. Ürün fiyatına yansıma gıda enflasyonunu besler. Bu döngü merkez bankası hedeflerini zorlar. Politika yapıcılar dolaylı vergilerde esneklik tartışabilir. Ancak bütçe dengesi de gözetilmek zorundadır.
Uzmanlar sürücülerin kısa vadede lastik basıncı ve hız disiplinine dikkat etmesini önerir. Ani hızlanma tüketimi artırır. Düzenli bakım yakıt verimini korur. Gereksiz yük boşaltılmalıdır. Rota planlaması trafik yoğunluğunu dikkate almalıdır. Bu küçük önlemler depo ömrünü uzatır.
Alınabilecek önlemler ve orta vadeli bakış
Bireysel kullanıcılar araç paylaşımı ve toplu taşımayı daha sık değerlendirmelidir. Kısa mesafelerde yürüme veya bisiklet seçeneği devreye girebilir. Evden çalışma imkânı olanlar gün sayısını artırabilir. Bu davranış hem bütçeyi hem emisyonu rahatlatır. Alışkanlık değişimi zam kadar etkilidir. Disiplinli planlama fark yaratır.
Filo yöneten işletmeler telematik sistemlerle tüketimi izlemelidir. Sürücü eğitimleri ekonomik sürüşü öğretir. Lastik ve filtre bakımı ihmal edilmemelidir. Toplu alım anlaşmaları sınırlı da olsa avantaj sağlar. Alternatif yakıt dönüşümü uzun vadede düşünülebilir. Hibrit veya elektrikli seçenekler maliyet hesabına girmelidir.
Kamu otoritesi şeffaf fiyat formülünü düzenli açıklamalıdır. Kur ve ham petrol geçişinin ne kadarının vergi ne kadarının piyasa kaynaklı olduğu görülmelidir. Ani sıçramalarda geçici destek mekanizmaları tartışılabilir. Toplu taşıma kapasitesi artırılmalıdır. Raylı sistem yatırımları hızlandırılmalıdır. Bu adımlar yapısal rahatlama sağlar.
Enerji verimliliği kampanyaları yaygınlaştırılmalıdır. Konut ve sanayide tasarruf tedbirleri yakıt talebini dolaylı düşürür. Yerli üretim ve rafineri kapasitesi arz güvenliğini destekler. Stok politikası şokları yumuşatır. Uluslararası krizlerin etkisini tamamen silmek mümkün değildir. Ancak hazırlıklı olmak maliyeti azaltır.
Sürücüler panik alımından kaçınmalıdır. İstasyonlarda kuyruk oluşturmak fiyatı daha da gerer. İhtiyaç kadar alım rasyonel davranıştır. Fiyat takip uygulamaları karşılaştırma imkânı verir. En yakın değil en uygun istasyon tercih edilebilir. Küçük farklar aylık toplamda birikir. Bilinçli tüketim en etkili koruma kalkanıdır.
